კანაფი არის მცენარე, რომლისგანაც მიიღება სხვადასხვა ფსიქოაქტიური პროდუქტი, რომელთაგან ყველაზე ცნობილი მარიხუანაა. ამ სტატიაში ტერმინს „კანაფი“ გამოვიყენებთ, როდესაც ვისაუბრებთ მის საფუძველზე დამზადებულ ფსიქოაქტიურ პროდუქტებზე.
რა არის ფსიქოზი?
ფსიქოზი არის მდგომარეობა, რომლის დროსაც ადამიანი კარგავს რეალობის ადეკვატურად აღქმის უნარს.
ფსიქოზის დროს შეიძლება განვითარდეს ჰალუცინაციები — ადამიანს ესმის ხმები, ხედავს არარსებულ გამოსახულებებს ან გრძნობს შეხებასა და სხვა ფიზიკურ შეგრძნებებს რეალური წყაროს გარეშე.
ასევე შეიძლება გაჩნდეს ბოდვითი იდეები — მყარი რწმენები, რომლებიც არ შეესაბამება რეალობას. მაგალითად, ადამიანს ეჩვენება, რომ მას უთვალთვალებენ, დევნიან, ცდილობენ მისი აზრების კონტროლს ან მისთვის ზიანის მიყენებას.
ფსიქოზი არ წარმოადგენს დამოუკიდებელ დაავადებას. ის შეიძლება იყოს სხვადასხვა ფსიქიკური აშლილობის, მათ შორის შიზოფრენიის, სიმპტომი, განვითარდეს სხვა დაავადებების ფონზე ან წარმოიშვას ფსიქოაქტიური ნივთიერებების მოხმარების შემდეგ.
შეიძლება თუ არა ფსიქოაქტიურმა ნივთიერებებმა შიზოფრენიის პროვოცირება?
ზოგიერთ ადამიანში ფსიქოაქტიური ნივთიერებების მოხმარებამ შეიძლება გამოიწვიოს ხანგრძლივი ფსიქოზური მდგომარეობის განვითარება, რომლის დროსაც სიმპტომები ნარჩუნდება თვეების ან წლების განმავლობაში მოხმარების შეწყვეტის შემდეგაც.
თუ ადამიანს აქვს შიზოფრენიისადმი გენეტიკური წინასწარგანწყობა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც კანაფის მოხმარება იწყება მოზარდობის ან ახალგაზრდა ასაკში, ფსიქოაქტიური ნივთიერება შეიძლება გახდეს ფაქტორი, რომელიც დაავადების უფრო ადრეულ გამოვლინებას გამოიწვევს. სხვა შემთხვევაში დაავადება შესაძლოა გაცილებით გვიან გამოვლენილიყო ან საერთოდ არ განვითარებულიყო.
ამავე დროს, ქრონიკული ფსიქოზური მდგომარეობა ზოგჯერ ვითარდება იმ ადამიანებშიც, რომლებსაც ცნობილი მემკვიდრეობითი წინასწარგანწყობა არ აქვთ. ასეთ შემთხვევებში მიზეზი შეიძლება იყოს კანაფი ან სხვა ფსიქოაქტიური ნივთიერებები.
ფსიქოზის განვითარების მიზეზის მიუხედავად, მკურნალობა, როგორც წესი, ფსიქიატრის სავალდებულო მეთვალყურეობას მოითხოვს. ბევრ შემთხვევაში გამოიყენება ანტიფსიქოზური პრეპარატები. პროგნოზი ინდივიდუალურია და დამოკიდებულია მრავალ ფაქტორზე: მემკვიდრეობაზე, ასაკზე, მოხმარების ხანგრძლივობაზე, ფსიქოაქტიური ნივთიერების კონცენტრაციაზე და ორგანიზმის თავისებურებებზე.
სწორედ ამიტომ, ორი ადამიანი შეიძლება მოიხმარდეს ერთსა და იმავე ნივთიერებას, თუმცა სრულიად განსხვავებული შედეგების წინაშე აღმოჩნდეს.
რატომ იმსახურებს კანაფი განსაკუთრებულ ყურადღებას?
ბევრი ადამიანი კანაფს სხვა ფსიქოაქტიურ ნივთიერებებთან შედარებით ნაკლებად საშიშად მიიჩნევს. თუმცა თანამედროვე კვლევები აჩვენებს, რომ სწორედ კანაფი წარმოადგენს ფსიქოზური აშლილობების განვითარების ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან რისკ-ფაქტორს იმ ადამიანებში, რომლებსაც ამისადმი წინასწარგანწყობა აქვთ.
დამატებით საფრთხეს წარმოადგენს ფსიქოაქტიური კომპონენტის — ტეტრაჰიდროკანაბინოლის (THC) — მაღალი კონცენტრაცია კანაფის საფუძველზე დამზადებულ ზოგიერთ თანამედროვე პროდუქტში, რომელიც მნიშვნელოვნად აღემატება წინა ათწლეულების მაჩვენებლებს.
განსაკუთრებით მოწყვლადები არიან მოზარდები და ახალგაზრდები. ამ პერიოდში ტვინი ჯერ კიდევ აქტიურად ვითარდება, ხოლო მრავალი ფსიქიკური დაავადება პირველად სწორედ ახალგაზრდულ ასაკში ვლინდება.
გარდა ამისა, ზოგიერთი ადამიანი, რომელსაც აქვს შფოთვითი აშლილობა, დეპრესია ან სხვა ემოციური სირთულეები, კანაფს „თვითმკურნალობის“ საშუალებად იყენებს. თუმცა სიმპტომების შემსუბუქების ნაცვლად, ამან შეიძლება მდგომარეობის გაუარესება გამოიწვიოს და ხელი შეუწყოს უკვე არსებული ფსიქიკური აშლილობის პროგრესირებას.
როდის არის აუცილებელი ფსიქიატრთან მიმართვა?
არ გადადოთ სპეციალისტთან მიმართვა, თუ მარიხუანის ან სხვა ფსიქოაქტიური ნივთიერებების მოხმარების შემდეგ გამოვლინდა:
- სმენითი, მხედველობითი ან ტაქტილური ჰალუცინაციები;
- გამოხატული ეჭვიანობა ან ბოდვითი იდეები;
- რეალობასთან კავშირის დაკარგვის შეგრძნება;
- სიმპტომები, რომლებიც ნარჩუნდება მოხმარების შეწყვეტის შემდეგ;
- მდგომარეობა, რომელიც ხელს უშლის მუშაობას, სწავლას, ახლობლებთან ურთიერთობას ან ყოველდღიურ ცხოვრებას.
გადაუდებელი სამედიცინო დახმარება აუცილებელია, თუ ადამიანი ხდება აგრესიული, ვერ აკონტროლებს საკუთარ ქცევას, საფრთხეს უქმნის საკუთარ თავს ან გარშემომყოფებს, ან სრულად კარგავს რეალობასთან კავშირს.
დასკვნა
მარიხუანის ან სხვა ფსიქოაქტიური ნივთიერებების მოხმარების შემდეგ ფსიქოზური სიმპტომების გამოვლენა ყოველთვის საჭიროებს ფსიქიატრის პროფესიულ შეფასებას. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დროული მიმართვა მოზარდებისა და ახალგაზრდებისთვის, რადგან სწორედ ამ ასაკში ვლინდება ყველაზე ხშირად პირველად ფსიქოზური აშლილობები.
ადრეული დიაგნოსტიკა და დროულად დაწყებული მკურნალობა მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს პროგნოზს, ხელს უწყობს სიმპტომების კონტროლს და ამცირებს ფსიქოზის განმეორებითი ეპიზოდების განვითარების რისკს.
თუ თქვენ ან თქვენს ახლობელს მარიხუანის მოხმარების შემდეგ მსგავსი სიმპტომები განუვითარდათ, მნიშვნელოვანია, რაც შეიძლება მალე მიმართოთ ფსიქიატრს კონსულტაციისთვის. Silk Medical-ში პაციენტებს იღებს ფსიქიატრი ნინო აკუბარდია, რომელიც ატარებს ფსიქიკური აშლილობების დიაგნოსტიკას, არჩევს მედიკამენტურ თერაპიას და თითოეული პაციენტის ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინებით ადგენს მკურნალობის პერსონალიზებულ გეგმას.
