თუ ზემოთ აღწერილ სიტუაციებში საკუთარი თავი ამოიცანით, შესაძლოა, საქმე გქონდეთ ობსესიურ-კომპულსიურ აშლილობასთან (ოკა) — მდგომარეობასთან, რომლის დროსაც არასასურველი აკვიატებული აზრები ადამიანს უბიძგებს განმეორებითი მოქმედებების ან რიტუალების შესრულებისკენ, რომლებიც მიმართულია შფოთვის შემცირებისკენ.თუ ზემოთ აღწერილ სიტუაციებში საკუთარი თავი ამოიცანით, შესაძლოა, საქმე გქონდეთ ობსესიურ-კომპულსიურ აშლილობასთან (ოკა) — მდგომარეობასთან, რომლის დროსაც არასასურველი აკვიატებული აზრები ადამიანს უბიძგებს განმეორებითი მოქმედებების ან რიტუალების შესრულებისკენ, რომლებიც მიმართულია შფოთვის შემცირებისკენ.
რა არის ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა?
ოკა არის მდგომარეობა, რომლის დროსაც ადამიანს აწუხებს არასასურველი და აკვიატებული აზრები ან შიშები, რომელთა მოშორებაც რთულია. შფოთვის შესამცირებლად ადამიანი იწყებს გარკვეული მოქმედებების შესრულებას — კომპულსიებს, ანუ რიტუალებს.
ხშირად ასეთი ქცევის საფუძველში დგას ძლიერი შფოთვა და განცდა, რომ აუცილებელია რაიმეს გაკეთება შესაძლო საფრთხის თავიდან ასაცილებლად.
ოკა-ს გავრცელებულ სიმპტომებს მიეკუთვნება:
- დაბინძურების ან ინფექციის წყაროების გარშემო ყოფნის შიში;
- ხელების გადაჭარბებული დაბანა და დასუფთავება;
- სიმეტრიისა და იდეალური წესრიგის საჭიროება;
- აკვიატებული აზრები, მათ შორის ძალადობასთან ან რელიგიურ აკრძალვებთან დაკავშირებული აზრები;
- კარების, ელექტრომოწყობილობების, საკეტებისა და სხვა ნივთების მრავალჯერადი შემოწმება;
- განმეორებითი მოქმედებები და რიტუალები, რომელთა შესრულების აუცილებლობასაც ადამიანი გრძნობს.
გამოვლინებების მრავალფეროვნების მიუხედავად, ოკა-ს მრავალი სიმპტომი ერთსა და იმავე შიშს აერთიანებს: „თუ ამას არ გავაკეთებ, შეიძლება რაღაც ცუდი მოხდეს“.
რატომ ჩნდება ოკა-ს დროს აკვიატებული აზრები და რიტუალები?
ტვინში არსებობს ნეირონული წრედები, რომლებიც გვეხმარება ჩვენი მოქმედებების კონტროლში, შესაძლო საფრთხის შეფასებასა და იმის გაგებაში, როდის შეგვიძლია რაიმეს გაკეთების შეწყვეტა. ოკა-ს დროს ზოგიერთი ამ წრედის მუშაობა ირღვევა, რის გამოც ადამიანს უჭირს აკვიატებული აზრებისა და განმეორებითი მოქმედებების შეჩერება.
ერთ-ერთ საკვანძო როლს ასრულებს კორტიკო-სტრიატო-თალამო-კორტიკალური (CSTC) წრე — კავშირების სისტემა თავის ტვინის იმ უბნებს შორის, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან აზროვნებაზე, ქცევის კონტროლსა და სიგნალების დამუშავებაზე. ოკა-ს დროს ეს მექანიზმი შეიძლება არასწორად მუშაობდეს: ტვინი აგრძელებს სიგნალის მიწოდებას, რომ მოქმედება არ დასრულებულა ან რაღაც რიგზე არ არის, მაშინაც კი, როცა ადამიანმა უკვე ყველაფერი შეამოწმა.
შედეგად ყალიბდება ჩაკეტილი წრე: აკვიატებული აზრი იწვევს შფოთვას, რომელიც ადამიანს უბიძგებს გარკვეული მოქმედების შესრულებისკენ. რიტუალის შემდეგ დროებითი შვება დგება, მაგრამ ეს რეაგირების ამგვარ გზას ამყარებს. შემდეგ ჯერზე აკვიატებულმა აზრმა შეიძლება კვლავ გამოიწვიოს შფოთვა და მოქმედების გამეორების სურვილი.
მაგალითად, ადამიანი სახლიდან გადის, მაგრამ მოულოდნელად ეჭვი უჩნდება: „იქნებ კარი არ ჩავკეტე?“ ჩნდება შფოთვა და ის ბრუნდება საკეტის შესამოწმებლად. შემოწმებას შვება მოაქვს, მაგრამ მხოლოდ მცირე ხნით. მალე ეჭვი კვლავ ჩნდება და ადამიანი ისევ ამოწმებს კარს. თანდათან მას სულ უფრო უჭირს ამ მოქმედების გამეორების სურვილთან გამკლავება, მაშინაც კი, თუ აცნობიერებს, რომ საკეტი უკვე შეამოწმა.
ასე ყალიბდება თვითშემანარჩუნებელი ციკლი, რომელიც დროთა განმავლობაში შეიძლება სულ უფრო მდგრადი გახდეს.
რამდენად ძლიერად შეიძლება იმოქმედოს ოკა-მ ცხოვრებაზე?
ოკა უბრალოდ წესრიგის, სისუფთავის სიყვარული ან პერფექციონიზმი არ არის.
ზოგიერთ შემთხვევაში აკვიატებულმა აზრებმა და რიტუალებმა შეიძლება დღეში რამდენიმე საათი დაიკავოს და მნიშვნელოვნად იმოქმედოს სამუშაოზე, სწავლაზე, კარიერაზე, ურთიერთობებსა და ყოველდღიურ ცხოვრებაზე.
ხშირად ოკა-ს მქონე ადამიანებს ესმით, რომ მათი აკვიატებული აზრები ირაციონალურია, მაგრამ ამავე დროს თავს უძლურად გრძნობენ, შეაჩერონ რიტუალები. ამას შეიძლება თან ახლდეს სირცხვილის ძლიერი განცდა, ემოციური გამოფიტვა და მუდმივი დაძაბულობა.
რა უნდა გააკეთოთ, თუ ეჭვი გაქვთ, რომ ოკა გაქვთ?
საბედნიეროდ, ოკა ექვემდებარება მკურნალობასა და კონტროლს. თერაპია შეიძლება მოიცავდეს მედიკამენტური მკურნალობის, ჩვეულებრივ, სეროტონინის უკუმიტაცების სელექციური ინჰიბიტორების (სუსი) გამოყენებით, და კოგნიტურ-ბიჰევიორული თერაპიის კომბინაციას, კერძოდ, ექსპოზიციისა და რეაქციის პრევენციის (ERP) მეთოდს.
რაც უფრო დიდხანს რჩება აშლილობა მკურნალობის გარეშე, მით მეტი დრო შეიძლება გახდეს საჭირო სიმპტომების გამოხატულების შესამცირებლად. ამიტომ ადრეულ დიაგნოსტიკასა და ფსიქიატრთან დროულ მიმართვას დიდი მნიშვნელობა აქვს.
იმ შემთხვევებშიც კი, როდესაც სტანდარტული მკურნალობა საკმარისად ეფექტური არ აღმოჩნდება, შეიძლება გამოყენებულ იქნას ტრანსკრანიალური მაგნიტური სტიმულაცია (TMS). ეს მეთოდი ზემოთ აღნიშნულ კორტიკო-სტრიატო-თალამო-კორტიკალურ (CSTC) ნეირონულ წრედებზე ზემოქმედებს და მათ მუშაობაში მიმდინარე პათოლოგიურ პროცესებს არღვევს. კვლევები ამ მეთოდის გამოყენების იმედისმომცემ შედეგებს აჩვენებს.
თუ აღწერილ სიმპტომებში საკუთარი თავი ან ახლობელი ადამიანი იცანით, გახსოვდეთ: ოკა ექვემდებარება მკურნალობას, ხოლო ფსიქიკური ჯანმრთელობის სპეციალისტთან მიმართვა მნიშვნელოვანი პირველი ნაბიჯია თვითშეგრძნების გასაუმჯობესებლად.
Silk Medical-ში შეგიძლიათ ჩაეწეროთ ჩვენს ფსიქიატრ ნინო აკუბარდიასთან კონსულტაციაზე, მოუყვეთ მას თქვენი სიმპტომებისა და სირთულეების შესახებ. ექიმი დაგეხმარებათ თქვენი მდგომარეობის გარკვევაში და თქვენი საჭიროებების გათვალისწინებით მკურნალობის ინდივიდუალური გეგმის შემუშავებაში.
